Persian (Iran Islamic)English (United Kingdom)

ارتباط با مدير



مهدی رجبی زاده


kerman.kerman@frw.org.ir







http://www.kordestan.frw.org.ir/Portals/20/emdad4.jpg


http://www.frw.kr.ir/images/stories/11n.jpg

خبرگزاريها


نظر سنجي

تاچه حد از نحوه پاسخ گويي در اداره كل منابع طبيعي رضايت داريد
 
بررسي تاثير خشك سالي در تغيير رفتار غذايي جانوارن جونده و تخریب حوزه هاي ابخيز در مناطق خشك و نيمه خشك
پنجشنبه, 15 بهمن 1388 ساعت 04:35

چكيده :خشكسالي يكي از بلاياي طبيعي است كه اثرات ناشي از آن در ابعاد مختلف ، اقتصادي ، اجتماعي  وزيست محيطي در سطح حوز ه های ابخیز  قابل توجه است . پيامدهاي ناشي از خشكسالي در تخريب منابع طبيعي تاكنون عمدتاً از بعد هيدرولوژيكي مورد بررسي قرار گرفته اند. اما  از نظر اكولوژيكي خصوصاً تغيير در رفتار وزنجيره غذايي اكوسيستم هاي طبيعي كمتر مورد توجه قرار گرفته  است. تحقيق حاضر به بررسي يكي ازخطرهاي  اكولوژيكي ناشي از خشكسالي در تغيير رفتار غذايي يك گونه جونده به نام تشي ونقش آن در تخريب جنگل هاي بنه در حوزه های ابخيز مناطق خشک ونیمه خشک مي پردازد. بدين منظور بعد از بررسي بنه زارهاي بحراني كه پوست تنه آنها توسط تشي گرفته مي شود  .

قطعه به مساحت حدود 200 هكتار انتخاب گرديده ودر اين قطعه 50 اصله درخت بنه بصورت تصادفي انتخاب شد وخسارت وارده به آنها توسط تشي مورد ارزيابي قرار گرفت. نتايج نشان داد كه 16 درصد درختان بنه بر اثر گرفته شدن كامل پوست تنه آنها در یک ارتفاع مشخص كاملاً خشك شده بودند. 94 درصد درختان بنه بخشي يا تمام پوست تنه آنها توسط تشي گرفته شده بود. حداكثر ارتفاعي كه از تنه درختان بنه مورد تهاجم حيوان جونده (تشي ) [5]قرار گرفته بوده 80 سانتي متر از سطح زمين مي باشد.وحداقل ارتفاع سطح زمين وگاهي پايين تر از آن مي باشد [6]. همچنين مشخص شد كه اثر سن درختان درميزان گرفتگي پوست تنه انها درسطح 1درصد معني دار است


واژه هاي كليدي: خشكسالي ،تشي،بنه،مناطق خشك ونيمه خشك،تخريب

مقدمه

Investigation of Drought influence on rodent food behavior and destruction of watershed in arid and semi-arid regions

Abstract

Drought is a disaster that its outcome effects are important from economical, social and environmental viewpoints. Drought outcomes on natural resources destruction are commonly studied from hydrological aspect. But, less taken into consideration from ecological aspect, especially changing in behavior and food chain of natural ecosystems. Present research carried out for studying an ecological hazard due to drought. Food behavior change of a species rodent, porcupine (Hystrix Indica), and its role on Persian turpentine tree (Pistacia Atlantica) destruction in arid and semi – arid watersheds are investigated. For this purpose, critical area which had maximum aggression by porcupines was selected. This region's area was 200 ha and 50 trees selected by random. Damages of Persian turpentine trees by porcupines were evaluated. Results show that, 16% of trees completely dried because of strip of bark in certain height. 94% of trees lose a part of bark by porcupine invasion. The maximum height of tree which invaded by porcupine was 80 cm from ground surface. The minimum one was the ground surface and somewhere lower. Also the age of tree's effect on strip of bark was significant at 1% level.

Damages due to trees strip of bark caused by porcupine reduced 2.5 times when the perimeter of tree's trunk increased from 100 cm to 150 cm.

مقدمه

از بين بيش از 41 مورد بلاياي طبيعي (14 ) معروف وشناخته شده در جهان اثرات ناشي از خشكسالي ، قابل توجه است از آنجا كه خسارات ناشي از خشكسالي در مقايسه با خسارتهاي ناشي از زلزله وسيل بعنوان مهمترين بلاياي طبيعي جهان بسيار بطئي  وكند مي باشد. متاسفانه كمتر مورد توجه قرار مي گيرد (1) اين در حالي است كه اثرات خشكسالي در بعد مكان وزمان بسيار وسيع مي باشد ودر بسياري موارد خساراتهاي ناشي از آن قابل جبران نمي باشد. خصوصاٌ از ديدگاه زيست محيطي ومنابع طبيعي،  خسارتهاي ناشي از خشكسالي در خصوص منابع طبيعي خصوصا در سطح حوزه های ابخیزعموماً از ديدگاه هيدرولوژيكي مورد بررسي قرار گرفته است وبه ابعاد اكولوژيكي آن كمتر توجه شده است. در صورتيكه بررسي هاي انجام شده نشان مي دهد. اثرات هيدرلوژيكي ناشي از خشكسالي در بخش پوشش گياهي عموماً منجر به تضعيف گونه هاي گياهي وكاهش توان توليدي آنها ميشود.  ودر كوتاه مدت كمتر باعث انقراض گونه هاي گياهي مي گردد. زيرا براي تبديل يا انقراض گونه هاي گياهي از نظر هيدرولوژيكي ممكن است چند صد سال طول بكشد (10 ) اما متاسفانه از بعد اكولوژيكي اثرات ناشي از خشكسالي مي تواند به مراتب خطر ناكتر باشد. بعنوان مثال تغيير در رفتار غذايي يك جانور جونده مانند تشي (Hystrix indica) مي توانديك گونه گياهي نظير بنه  (  Pistacia atlantica) را( كه نقش بسيار مهمي در حفظ اب وخاك ؛تعا دل اكولوژيكي‍‍‍‍‍  واقتصاد خانوارهاي روستايي وعشاير در حوزهاي ابخيز دارد)خيلي سريع از بين ببرد. تاكنون مطالعات متعددي در خصوص بررسي رويشگاههاي طبيعي بنه ( 4و7  ) فنولوژي بنه ( 5 ) بررسي مناسبترين شيوه بهره برداري سقز از درختان بنه (13 ) اكولوژي بنه  (12) مورد بررسي وارزيابي قرار گرفته است در اكثر مطالعات انجام شده علل اصلي تخريب جنگل ها بنه را دخالت انسان چراي شديد دام ( 5 ) تيغ زدن درختان جهت بهره برداري سقز (13و 9 ) عدم تجديد حيات طبيعي اين گونه بدليل چراي شديد دام (4) وهمچنين قطع و سر شاخه زني درختان توسط عشاير وروستائيان به منظور تامين علوفه، سوخت  و عدم روشهاي مناسب بهره برداري از بذر بنه وقطع درختان به منظور برداشت عسل طبيعي از داخل تنه  آنها (بررسي هاي صحرائي نگارنده ) دانسته اند.  اما در دهه اخير كه مناطق مركزي ؛جنوب وجنوب شرق ايران دچار پديده خشكسالي شديد  شده است . يكي از عوامل اصلي تخريب جنگل هاي بنه گرفتن پوست تنه درختان بنه بوسيله بزرگترين جونده ايران يعني تشي  (11)  ساير موارد تخريب  اين گونه را تحت شعاع قرارداده است كه درصورت ادامه اين روند ويا موارد مشابه با بزرگترين مشكل  زيست محيطي در  اكوسيستم هاي مناطق خشك ونيمه خشك روبرو روبرو خواهيم شد .زيرا باتوجه به شكننده بودن اكوسيستم هاي مناطق خشك ونيمه خشك جبران اين گونه مسائل زيست محيطي امكان پذير نبوده ويااينكه متحمل صرف هزينه ها هنگفت وزمان طولاني خواهد بود   .اما علرغم اهميت موضوع ؛ متاسفانه در اين خصوص  تحقيقات علمي چنداني صورت نگرفته است و اكثر اطلاعات در اين مورد به گزارش هاي كارشناسي واوليه توسط اداره كل منابع طبيعي استانهاي كشورمنحصر مي شود. تحقیقات محلی وبازدیدهای مكرر صحرایی نشان میدهد .خشکسالی عامل اصلی این نوع  تخریب است.  بطور يكه عليرغم وجود اين گونه حيواني در كنار جنگل ها بنه خسارت در دهه قبل از 70 وجود نداشته يا بسيار جزئي ودر حد طبييعي بوده است  . بررسي ها انجام شده نشان مي دهد در خشكسالي ها شدت تخريب به مراتب بيشتر از تر ساليها است (نگارنده ). قبل از سال 1375 گزارش شده است كه تشي با جويدن پوست درختان بنه در استانهاي كرمان وفارس باعث خشك شدن اين درختان مي گردد (11 ) در سال 1383 توسط اداره كل منابع طبيعي استان كرمان اعلام شد كه سطحي معادل 53100 هكتار از بنه زارها استان مورد هجوم تشي قرار گرفته اند ودر معرض خشك شدن هستند. تعداد درختان در معرض خطر در اين گزارش 637000 اصله گزارش شده است. در پي اين گزارش توسط اداره كل منابع طبيعي استان كرمان در شهرستانهاي سيرجان وبافت تعداد 17000 درخت با استفاده از حصار توري در اطراف تنه درخت در مقابل تشي  مصون شدند.(2)

اعتبارمورد نیازجهت جلوگيري از خسارات تشي در جنگل هاي بنه استان كرمان در سال 1383 ، 6370 ميليون ريال بر آورد شده بود. كه با ايجاد حصارهاي از نوع توري گابيوني اطراف تنه درختان انها  را از آفت تشي مصون نگه دارند .

طبق گزارش اداره كل منابع طبيعي استان كرمان در سال 1386 تشي سطحي معادل 200000 هكتار از بنه زارهاي استان را تهديد مي كند وتعداد درختان در اين سطح معادل 1600000 اصله درخت  بنه  مي باشد.اعتبار پيش بيني شده در خوشبينانه ترين  حالت با حصار توري جهت نجات دادن 200000 هكتار بنه زار استان در اين سال 16 ميليارد ريال پيش بيني شده است. در ساير استانهاي كشور نظير فارس ، سيستان بلوچستان ، هرمزگان ، كهكيلوئيه و بوير احمد ، چهار محال بختياري ، ايلام و..... گزارشها ي پر اكنده  نشان مي دهد كه وضعيتی مشابه استان كرمان را  دارند. با توجه به پراكندگي وسيع اين گونه در كشور ايران (4) وحتي درجهان و آسيا خطري جدي اين جنگلها را تهديد مي كند. بطوريكه مبارزه با اين خطر باروشهاي فعلي متحمل هزينه هاي هنگفتي است كه تامين آن توسط بخش دولتي امكان پذير نمي باشد وبه همين دليل مبارزه باان عموما درسطوح كوچك ومحلي انجام ميشود  .از طرفی هم باتوجه به اهمیت گونه بنه درحوزه های ابخیز خصوصا درمناطق خشک ونیمه خشک از بعدذخایر ژنتیکی؛زيبايي وجاذبه هاي طبيعي؛جذب اكوتوريسم ؛ حفظ اب و خاک ؛کنترل سیل؛ تامین علوفه دامهااهلی و وحشی(برگ)؛ تولیدبذر وتولید صمغ که نقش بسبار مهمی درمسائل اکولوژیکی؛ زیست محیطی؛ اقتصادی واجتماعی حوزه های ابخیزدارد.   بنابر اين شناخت ابعاد مختلف اين آفت ازبعد مكاني وزماني  وارائه راهكارهاي مناسب وعلمي جهت كنترل آن امري ضروري واجتناب ناپذير است هدف از تحقيق حاضر، بررسي نقش خشكسالي در تغيير رفتار غذايي يك جانور جونده بنام تشي ومهمترين عوامل موثر دران؛و نقش آن در خطر انقراض گونه جنگلي بنه به عنوان یک هشدار جدی به متخصصین ومسئولین مربوطه؛ ودر نهايت بررسي وارزيابي راهكارهاي رايج فعلی جهت كنترل آن مي باشد .

مواد وروشها :

موقعيت منطقه مورد مطالعه

منطقه مورد مطالعه زیرحوزه پلنگی از حوزه آبخيز تنگوئيه سيرجان استان کرمان با مختصات َ16 °56 تا َ7 °56 طول شرقي و َ38  °29    تا َ32    °29    عرض شمالي است.  متوسط بارندگي سالانه منطقه 350 ميليمتر حداكثر ارتفاع 2900 وحداقل ارتفاع آن 2500 متر از سطح دريا ارتفاع دارد. متوسط درجه حرارت سالانه 3/10 درجه سانتيگراد وميانگين حداكثر ها وحداقل هاي درجه حرارت به ترتيب  برابر با 2/17 و 3/3- درجه سانتي گراد مي باشد . از نظر اقليمي منطقه داراي اقليم خشك ونيمه خشك مباشد

روش مطالعه :

در اين تحقيق بعد از بررسي هاي كتابخانه اي وتحقيقات محلي در خصوص جنگل های بنه ورفتار غذايي جانورجونده   (تشي ) ؛ از بنه زارهاي استان كرمان كه پوست تنه آنها مورد حمله تشي قرار گرفته بود. بازديد بعمل آمد وبعداز شناسايي مناطق بحراني در نهايت قطعه اي به مساحت حدود 200 هكتار كه بيانگر متوسط وضعيت مناطق بحراني بود(از طريق پيمايش صحرایي بيش از30منطقه مختلف دراستان كرمان) از زير حوزه آبخيز پلنگي وسطي انتخاب شد دراين قطعه تعداد50 اصله  درخت بنه بصورت تصادفي انتخاب گرديد. و ويژگيهاي نظير محيط تنه درختان بنه (در اين گزارش بجاي قطرتنه  از محيط تنه استفاده شده است زيرا حيوان جونده پوست محيط تنه درخت را مي گيرد )در ارتفاعي برابر با سينه ، حداكثر وحداقل ارتفاعي از تنه درخت كه توسط حيوان جونده پوست آن گرفته شده بود طولي از  پوست تنه كه در يك  ارتفاع مشخص توسط تنشي گرفته شده بود.اندازه گيري شد . وتعداد درختان خشك شده در اثر گرفتن پوستشان  مشخص شدند.  سپس به منظور برسي اثر سن درختان بنه در انتخاب گونه توسط حيوان جونده (ايا سن درختان بنه درطولي از پوست تنه درخت كه توسط حيوان گرفته ميشود تاثيري دارد) ؛ عمليات تجزيه واريانس درقالب طرح كاملا تصادفي در پنج تيمار (باتوجه به فرا واني تيمارها در 50نمونه )موردارزيابي قرار گرفت. از انجا كه تعيين سن دقيق درختان امكان پذير نبود از شاخص محيط تنه درختان در ارتفاعي برابر سينه؛ بعنوان نماينده سن درختان استفاده شد . همچنين جهت خنثي نمودن. اثر اندازه محيط بجاي  استفاده مستقيم ان، از نسبت قسمتي از طول تنه درختان كه توسط حيوان گرفته شده است  به محيط برابر سينه درختان بنه استفاده گرديد .يعني اينكه نمونه ها از تقسيم  طول قسمتي ازتنه درخت كه پوستش توسط تشي گرفته شده بود؛ به اندازه محيط درارتفاع برابر سينه همان درخت بدست امده اند .بدين ترتيب اين پارامتر در پنج تيمار محيط برابر سينه (كمتراز 100؛120-100؛130-120؛150-130؛وبزرگتراز 150)سانتيمتروتكرارهاي بترتيب (9؛10؛10؛11؛10؛)مجموعا 50نمونه موردارزيابي قرار گرفت جهت مقایسه بین میانگین ها در این تحقیق از آزمون کمترین اختلاف معنی دار (LSD ) استفاده شده است

نتايج

ويژگيهاي ريخت شناسي و اكولوژيكي تشي

تشي جانوري است  متعلق  به  خانواده تشي ها (  HYSTRIDAE ) در رده بندي جديد اين حيوان متلعق به خانواده       ( ERETHIZONTIDAE) مي باشد این حیوان بزرگترين جونده ايران است ، خارهاي بلند روي بدنش او را از ساير پستانداران متمايز مي كند خارهاي ناحيه گردن وشانه نازك وبلند است وموقعي كه  آنها را سیج مي كند به شكل تاجي در مي آيد خارهاي قسمت پشت كوتاهتر ، كلفت تر و یا  به  صورت نوارهایی سياه وزرد وخارهاي ناحيه دم كوتاه وسفيد رنگ اند طول سر وتنه 70 تا 90 سانتي متر  طول دم   ( 10- 8) سانتي متر طول خار 18 تا 35 سانتي متر وزن بين 11 تا 35 كيلوگرم مي باشد . دراكثر زيستگاهها اعم از جنگلي ، كوهستاني استپی و بياباني زندگي مي كند . اين جانور اغلب در حواشي اراضی كشاورزي ساكن مي شود . پراكندگي ان در ايران به جزء آذربايجا ن و كردستان در اكثر مناطق ايران پراكندگي دارد جانوري شب گرد است.  در بعضي مناطق به آن شب گرد مي گويند . به صورت انفرادي زندگي مي كند ولي گاهي چند تشي در يك لانه مشاهده شده است. تشي ها معمولاً در سوراخ هاي وسيع وعميق شكاف سنگها ، غارها ،  عموماً از نوع آهكي ، خرابه ها سوراخهاي وسيع وعميق وشكاف سنگها لانه مي سازند. اكثر لانه آنها داراي دو سوراخ است .( براي اينكه در موقع خطر بتواند از يك سوراخ وارد واز سوراخ ديگر خارج شوند )  در مناطق مسطح جهت لانه سازي تونلي در زير زمين حفر مي كند حس بويايي وشنوايي قوي ولي بينايي ضعيفی دارد بر خلاف آنچه شايع است تشي ها نمي توانند خارهاي خود را پرت كنند. فقط خود را به حيوان مهاجم مي كوبند از كليه قسمت هاي گياهان تغذيه مي كنند براي خوردن ، پياز و ريشه گياهان زمين را حفر مي كنند. به گياهان غده دار نظير سيب زميني وريشه ی يونجه علاقه زيادي دارند. تشي ها معمولاً براي تامين كلسيم بدن خود استخوان وشاخ حيوانات را به داخل لانه حمل و  از  آن  تغذيه مي كنند ( 11 ) يكي  از بهترين گونه هاي گياهي مورد  علاقه آن گونه ريواس يا ريواج     (Rheum ribes) مي باشد كه ساقه وريشه آن را از زير خاك در مي آورد ومورد استفاده قرار مي دهد. بررسي هاي انجام شده نشان مي دهداين حيوان در صورتيكه گياهان پيازدارو يا ريواس در پوشش گياهي كم شود ،به محصولات كشاورزي نظير يونجه حمله ور مي شود ودر صورت  عدم وجود يونجه خوراك آن از پوست درختان بنه تامين مي گردد.  به همين دليل در خشكسالي ها به شدت به بنه زارها خسارت مي زند با جويدن پوست درختان جنگلي خصوصاً بنه باعث خشك شدن اين درختان مي گردد. در برخي از مناطق از گوشت آن بعنوان تغذيه استفاده مي شود . ودر بعضي مناطق ؛عشاير معتقد هستند گوشت آن براي بيماري باد گوسفندان (كه شير آنها كم  مي شود ) بسيار مناسب است دشمن طبيعي تشي پلنگ است بچه تشی  ها گاهي مورد حمله جغدهاي بزرگ قرار مي گيرند. به علت شب گرد بودن و  داشتن وسيله دفاعي مناسب ومطابق  با محيط هاي مختلف از جمعيت  نسبتاً زيادي بر خوردار است. معمولاً چند  ساعت پس از تاريك شدن هوا از لانه خارج مي میگرددوگاهي براي بدست آوردن غذا كيلومتر ها راه را طي مي كنند .وبه محض اينكه هوا روشن شود مي خواهد خودش را به لانه برساند وناپديد شود. به نظر مي رسد به سرماي زياد حساس است ومعمولاٌ وقتي زمين خيس باشد به راحتي ريشه گياهان را از زير خاك بيرون مي آورد ودر موقع خشكي اين كار را به راحتي نمي تواند انجام دهد. شايد يكي از دلايل اصلي حمله به پوست تنه درختان در خشكسالي ها همين موضوع باشد .در سال يكبار توليد مثل مي كنند پس از دوماه  1 تا 4 بچه مي زايد. بچه ها در موقع تولد داراي مو وچشم هاي باز هستند تا دوماهگي وابسته به مادرند طول عمرآن  15 سال است .

ویژگی های جنس بنه

جنس بنه ( pistatic) متعلق به خانواده  Anacardiceae می باشد این جنس در نیمکره شمالی و در چهار قاره آسیا ، اروپا ، آفریقا و آمریکا بین عرض های 15 تا 45 درجه پراکنش دارد . ولی بیشترین انتشار آن بین عرض های جغرافیایی 20تا 43 درجه شمالی است ( فتاحی 1374). در ایران تا کنون 5 گونه از این جنس گزارش شده است . به طور کلی گونه ها جنس بنه در ایران به غیر از منطقه مرطوب خزری ، کویرها و بخش های جلگه ای دریای عمان و خلیج فارس در سایر نقاط پراکنش دارد . معروفترین گونه جنس بنه در ایران از نظر پراکنش و اهمیت گونه  Pictacia atlanticasul muntica  است . که تحقیق حاضر بر روی این گونه صورت گرفته است . این گونه درختی است با ارتفاع حداکثر 12 متر که قطر آن به 5/1 متر می رسد . دارای تاجی انبوه ، کروی شکل و بسیار زیبا است . پوست آن معمولاً پوشیده از فلس و برگ های تک شانه ای فرد ، چرمی و با طول بین 8-3 و عرض 3-5/1 سانتی متر و میوه کروی  شکلش به قطر حداکثر 7 میلیمتر   می باشد . از نظر آکولوژیکی :این گونه در ارتفاع بین 3000-700 متر از سطح دریا پراکنش دارد در شیب های کمتر از 5% تا بالاتر از 100% دیده می شود . خاک های آهکی سبک تا سنگین با ph  7-8 مورد پسند اینگونه است . اگر چه در خاک های با ph 5/8 و تا حدودی شور هم دیده شده است. گونه ای است روشنی پسند ، مقاوم به خشکی ، شوری ، باد و گرما و در عین حال دمای زیر صفردرجه را تحمل می کند.این گونه از نظر چشم انداز ، حفظ آب و خاک تأمین علوفه ( به واسطه برگ هایش بعد از خزان شدن ) تولید صمغ ، تولید بذر ، خواص دارویی ، در مناطق خشک و نیمه خشک گونه ای منحصر به فرد است . اما متأسفانه تجدید حیات طبیعی آن در اکثر نقاط ایران وجود ندارد .یا بسیار ضعیف است . در منطقه مورد مطالعه تعداد پایه در هکتار بین 11-8 اصله متغیر می باشد و عموماً پایه ها پیر و کهنسال هستند

بررسی وضعیت میزان تخریب پوست تنه درختان بنه توسط تشی

بر اساس اطلا عات بدست آمده از 50نمونه درخت بنه، 16 درصد پایه های به دلیل برداشت کامل پوست تنه توسط تشی کاملاً خشک شده اند . در مجموع 94 درصد پایه های این گونه توسط حیوان صدمه دیده اند . تنها 6 درصد پایه های مورد مطالعه سالم بودند. یعنی پوست تنه آنها توسط حیوان تخریب نشده بود . بیشترین تعداد درخت خشک شده در گروه یک ( محیط برابر سینه کمتر از 100 سانتی متر ) قرار دارد. در این گروه 44 درصد درختان که  مورد بررسی قرار گرفته بود ند به طور کامل خشک شده بودند . متوسط حداکثر ارتفاع حدود 46 سانتی متر است . و حداکثر ارتفاع مطلق 80 سانتی متر است . به نظر می رسد ارتفاع 80 سانتی متری در جاهایی بود که حیوان از سنگ ها یا اجسام اطراف کنده درخت جهت گرفتن پوست تنه درخت استفاده می کرده است.  همچنین نسبت طولی از پوست تنه که توسط حیوان برداشته شده است به محیط برابر سینه به طور متوسط 34 درصد می باشد و این نسبت را اگر به محیط تنه درختان در اطراف زمین یا کنده بررسی کنیم حدود 44% می باشد. یعنی اینکه به طور متوسط طی چند سال گذشته 44% از پوست تنه درختان توسط حیوان تخریب شده است . بر اساس جدول1با افزایش محیط تنه درختان میزان خسارت کاهش می یابد. به طوری که برای محیط کمتر از 100 ، 120- 100، 130-120، 150-130 و بزرگتر از 150 ( که از این به بعد به طور خلاصه به ترتیب گروه های 1 تا 5 آنها را می شناسیم ). میانگین نسبت طولی از پوست که توسط حیوان برداشته شده است به محیط تنه درخت در ارتفاع برابر سینه برابر با 917% ، 613% ، 642% ، 384% ، 44% می باشد . با توجه به این که سن درخت با افزایش قطر درخت يا محیط تنه درخت افزایش می یابد. این مطلب به این مفهوم است که افزایش سن درخت یک اثر بازدارنده روی حیوان دارد . به عنوان مثال نسبت فوق برای درختان بنه با محیط کمتر از 100 سانتی متر حدود 5/2 برابر بیشتر از آن برای محیط در محدوده( 150 تا 130  ) می با شد . این موضوع در واقع مربوط می شود به ویژگی های پوست درخت بنه ، زیرا در درختان کهنسال ، پوست تازه و زنده درخت که حیوان به مصرف آن علاقه دارد. به وسیله مقدار زیادی پوست خشک شده و خشن    قدیمی ( فلس مانند ) پوشيده شده است . و حیوان باید این پوست های قدیمی را بردارد تا به پوست آبدار زیرین برسد . اما در درختان جوان حیوان با زحمت کمتری به لایه پوستی مورد علاقه اش میرسد. و يا این که ترکیبات پوست از نظر صمغ و مواد تحریک کننده جهت جذب يا دفع حیوان در پوست درختان مسن و جوان با هم فرق می کند . همان طور که در منطقه مورد مطالعه علی رغم وجود سایر گونه های جنگلی نظیر کهکم ، ارچن ، بادام ، تشي  بيشترین علاقه را به گونه بنه ا نشان داده است .

بررسی رابطه بین سن درختان و میزان خسارت

اگر چه جدول 1  میزان تخریب در پایه های جوان رانسبت به پایه های پیرتررا نشان می دهد . اما آیا اینکه از نظر آماری این اختلاف معنی دار است یا خیر و اگر معنی دار است اختلاف؛ بین کدام گروه های سنی می باشد. براساس اين باشد.همچنين جدول3مقايسه ميانگين ها رادر5 تیماربه روش حدا قل اختلاف میانگین ها ( LSD ) نشان مي دهد

جدول2 آناليز واريانس 5تيمار مورد استفاده درختان بنه



واريانس

ميانگين

جمع

تعداد تكرار

شماره تيمار



037/

917/

255/8

9

1



.094/

614/

139/6

10

2



111/

642/

424/6

10

3



134/

385/

225/4

11

4



0747/

44/

406/4

10

5


F بحرانی در سطح 1%

F محاسباتی

واریانس

درجه آزادی

مجموع مربعات

منابع تغییرات

**

76/3

56/4

421/0

4

686/1

تیمار




0924/0

45

159/4

خطای آزمایش





49

846/5

جمع کل


جدول 2 نسبت پوست گرفته شده درختان بنه به محيط در ارتفاع برابر سينه در 50 اصل درخت بنه

<150

150-130

130-120

120-100

>100

محدوده محيط سینه    درختان(میلیمتر)

5

4

3

2

1

شماره دسته ها                                  تكرار

710/0

0

195/0

871/0

937/0

1

285/0

406/0

616/0

594/0

566/0

2

72/

150/

8/

637/

723/

3

554/0

203/0

404/0

143/1

44/1

4

0

239/0

236/0

609/0

012/1

5

577/0

1778/0

656/0

821/0

837/0

6

613/0

0714/0

385/0

416/0

843/0

7

322/0

1

0538/1

702/0

084/1

8

625/0

111/1

0769/1

0695/0

102/1

9

0

306/0

1

275/0


10


56/0




11

406/4

225/4

424/6

138/6

255/8

جمع

440/0

684/0

642/0

614/0

917/0

میانگین


بر اساس این جدول بین گروه 1 با گروه 2 اختلاف در سطح 5% و بین گروه 1 با گروه 4و5 اختلاف در سطح 1% معنی دار است . نکته قابل توجه این که علی رغم معنی دار بودن اختلاف بین گروه 1 و گروه 2که اختلاف معني داري دیده می شود درگروه 1 و 3 اختلاف معنی داری دیده نمی شود . و همچنین اختلاف میانگین بین گروه 1 با گروه 4 بیشتر از اختلاف بین گروه 1 با گروه 5 می باشد. که در واقع عکس آنچه كه تصور مي شد وجود دارد.و این روند غیر قابل انتظار را می توان از چند جنبه مورد بررسی قرار داد . اول اینکه واریانس گروه 3 و گروه 4 نسبت به میانگین به مراتب بیشتر از گروه های 1 و 2 و 5 می باشد. و این می تواند به دلیل خطای آزمایشگاهی باشد ثانیاً مقادیر اختلاف بسیار جزئی است .وموضوع بعداینکه درست است در حالت کلی افزایش قطر با افزایش سن رابطه تنگاتنگی دارد اما ممکن است در شرایط خاصي به دلیل فراهم بودن شرايط اکولوژی مناسب ، باشرایط سنی یکسان یک گیاه دارای قطر بیشتری نسبت به گیاه دیگر داشته باشد . اما از نظر سنی شرایط یکسانی داشته باشند و درنتیجه انتخاب آنها توسط حیوان جهت خوردن پوست یکسان باشد . به هر حال آنچه که مسلم است وقتی که محیط تنه درختان بنه کمتر از 100 سانتی متر است ( قطر آنها کمتر 32 سانتی متر است ) در مقایسه با حالتی که محیط تنه درخت بیش از 100 سانتی متر است . میزان تمايل حیوان برای گرفتن پوست تنه درختان به شدت افزایش می یابد. و از ارتفاع 120 سانتی متر به بالا میزان تحریک حیوان جهت گرفتن پوست تنه درختان بسیار کند و بطی بوده که این امر به دلیل یکسان بودن ویژگی های پوست تنه درختان و همچنین سخت شدن و خشن بودن آن درلایه رویی است .

جدول3 مقايسه ميانگين هادر 5تيمار

تعداد تکراردر هر گروه

LSD  5 %

LSD   1%

اختلاف بين ميانگين ها وميزان معني داربودن

10،9

28/0

37/0

*

3/0 X1-X2=

10،9

28/0

37/0


275/0 X1-X3=

11،9

27/0

365/0

**

533/0 X1-X4=

10،9

28/0

37/0

**

477/0 X1-X5=

10،10

27/0

363/0


028/0 X2-X3=

11،10

265/0

355/0


23/0 X2-X4=

10،10

27/0

365/0

*

174/0 X2-X5=

11،10

265/0

355/0


258/0 X3-X4=

10،10

27/0

363/0


2/0 X3-X5=

10،11

265/0

355/0


056/0 X4-X5=

* 5 درصد معنی دار                ** 1 درصد معنی دار

X = میانگین نسبت طول پوستی  از تنه درخت بنه که توسط حیوان گرفته شده است به محیط در ارتفاع برابر سینه

راههاي مقابله با تشي :

با توجه به خسارت هاي مختلف تشي در زمينه هاي كشاورزي ومنابع طبيعي در حال حاضر روش هاي متعددي به منظور كنترل ان مورد استفاده قرار ميگيرد .كه رايج ترين انها به شرح ذيل مي باشند .

استفاده از تله ، تله، شكار مستقيم حيوان بوسیله اسلحه ، مسدود كردن لانه تشي ، استفاده از سم و استفاده از توري هاي نازك گابيوني ،  اين روش اخيراً در استانهاي كرمان ، فارس ، سيستان وبلوچستان جهت حفظ پوست تنه درختان بنه كاربرد دارد در اين روش اطراف تنه درختان بوسيله توري گابيوني تا ارتفاع يك متر حصار مي شود. بررسي هاي انجام شده نشان مي دهد درختاني كه بوسيله توري تنه آنها محافظت شده است از حمله تشي مصون مانده اند.  توري گابيوني علاوه بر اينكه مانع از حمله مستقيم حيوان به پوست تنه درختان مي شود به نظر مي رسد حيوان جنبه احتياط را رعايت مي كند و آن را يك نوع تله مي داند. زيرا در بسياري از مناطق توري هاي  گابيوني استفاده شده بقدري نازك هستندكه به راحتي توسط دندان ها ي تيز حيوان قابل چيدن هستند اما با اين حال حيوان اقدام به چيدن آنها نمي كند . استفاده از دشمن طبيعي : دشمن طبيعي تشي پلنگ مي باشد با توجه به اينكه  نسل اين حيوان  در حال انقراض است جمعيت  تشي ها افزايش پيدا كرده است. البته در بعضي موارد سگ هاي تعليم ديده عشاير اقدام به شكار تشي نموده اند ولي با توجه به سيخهاي تيز حيوان معمولاً اكثر سگها از حمله به تشي خودداري مي كنند .

بحث ونتیجه گیری

نقش حوادث طبیعی نظیر خشکسالی تا کنون بیشتر از بعد هیدرولو‍‍ژيكي مورد توجه متخصصین منابع طبیعی و مدیران

حوزه آبخیز بوده است . اما همانطور که مشخص شده نقش اکولوژیکی پدیده های طبیعی مانند اثر خشکسالی در تخریب منابع طبیعی می تواند به مراتب خطرناک تر باشد . به طوریکه مشخص شده در منطقه مورد مطالعه 94% پایه درخت بنه مورد حمله این حیوان موذی قرار گرفته اند و 16% کاملاً خشک شده اند . همچنين مشخص شد كه خسارت تشي به پايه هاي جوان درختان بنه(قطر كمتر از 32سانتيمتر ) به مراتب بيشتر از گونه هاي پير است .كه اين موضوع خود به شدت بحران مي افزايد . که خطری بسیار جدی است و در صورت افزایش روند خشکسالی ،با خطرات انقراض گونه بنه که پراکنش زیادی در ایران و آسیا دارد روبرو خواهیم شد . بر اساس بررسی های انجام شده صحرائی ، نزدیکي مناطق جنگلی به لانه تشی ، عدم سرمای شدید زمستانی ، وجود مناطق صخره ای از نوع آهک ( به دلیل امکان وجود غار یا یا سوراخ جهت لانه سازی حیوان ) . پوشش گیاهی توأم از نوع درختچه ای ، درختی و بوته ای در شدت تخریب مؤثر هستند .

در حال حاضر اداره های کل منابع طبیعی استانها به کمک مردم محلی با استفاده از توری گا بیونی اطراف تنه درخت را تا ارتفاع یک متری در مقابل حمله حیوان مصون نگه مي دارند که با توجه به عدم مسائل و مشکلات زیستی محيطي  از بین روش های رایج مبارزه با افت روش مناسبی است . استفاده از سایر روش های مبارزه با توجه به احتمال بروز مسائل زیست محیطی و اکولوژیکی تأکید نمی شود .

- پيشنهادات

1- پيشنهادمي شود تحقيقات علمي وكاربردي با رعايت نكات زيست محيطي و اكولوژيكي جهت مبارزه با آفت تشي باتوجه به شرايط اقليمي ، اقتصادي ، اجتماعي صورت گيرد .

2- سازمان جنگل ها ، مراتع كشور اقدامات لازم جهت تامين اعتبار به منظور جلوگيري از تخريب بيشتر جنگل هاي بنه را انجام دهد .

3- در منطقه مورد مطالعه محيط كنده درختان بطور متوسط 160 سانتي متر وحداكثر ارتفاع از سطح زمين 80 سانتي متر مي باشد جهت عمليات اجرائي و بر آورد هزينه تورهاي گابيوني اين اعداد با احتساب حداكثر 10 درصد بعنوان ضريب اطمينان مبناء كار قرار گيردهمچنين باتوجه به افزايش تخريب درپايه هاي جوان نسبت به پير توده ها جنگلي جوان ودرختان جوانترازنظر محافظت در اولويت مي باشند

4- تحقيقات وبررسي هاي لازم جهت شناسايي اين پديده (گرفتن پوست درختان بوسيله حيوانات ) در ساير مناطق وساير گونه هاي درختي خصوصاً جنگل هاي حاشيه درياي خزر كه از تراكم بالايي برخوردار هستند ومعمولاً آفت از چشم افراد مخفي  مي ماند صورت گيرد.

منابع وماخذ

1- آبكار، علي جان  ، شهسواري ،مهدي، 1386. سيل وراهكارهاي تعديل خسارات آن نشريه  فني وترويجي مديريت ترويج ومشاركت مردمي جهاد كشاورزي استان كرمان

2-  اداره كل منابع طبيعي استان كرمان ،1386و 1383 گزارش تخريب جنگل هاي استان اداره حفاظت (گزارش چاپ نشده )

3-  اسماعيلي، ساري عباس، 1380. نگاهي به ارزش زيست محيطي گونه بنه مجله  محيط زيست شماره 36 ص 78- 75

4-  ايران نژاد، محمدحسين، 1374. بررسي رويشگاههاي طبيعي پسته در ايران ،  پژوهش وسازندگي شماره 19

5-  پورصفري، بيژن، وهمكاران ،1380. مطالعه فنولوژي گونه بنه Pistacia  utica  در استان كرمان گزارش نهائي مركز تحقيقات منابع طبيعي وامور دام استان كرمان

6-  ثابتي، حبب اله ،1383. جنگل ها ، درختان ودرختچه هاي ايران چاپ سوم دانشگاه يزد

7-  ثقه الاسلامي، محمد جواد، وهمكاران ،1386. بررسي رويشگاه بنه در استان خراسان دومين همايش ملي كشاورزي وبوم شناختي 25و 26  مهرماه  ، گرگان

8-  جزيره اي، محمد حسين،1380. جنگل كاري در خشك بوم  چاپ اول  دانشگاه تهران

9-  جوانشير، كريم ،1378.  رسنتيهاي  منطقه بشاگرد انتشارات دانشگاه تهران ص 116- 115

10-  سليماني، كريم؛ 1382. سازندهاي دوران چهارم بخش اقليم ديرينه جزوه درسي كارشناسي ارشد آبخيزداري دانشگاه مازندران

11-ضيايي، هوشنگ؛ 1375. راهنماي صحرائي پستانداران ايران سازمان حفاظت ومحيط زيست  ص 185-183

12- فتاحی، محمد ،1374. بررسی ومورفولوژی بذر بنه مجموعه مقالات اولین سمینار ملی بنه مرکز تحقیقات منابع طبیعی و امور دام استان ایلام ص62-26

فتاحی؛ محمد،1374. تاریخچه پوشش گیاهی زاگرس و با لاخص پسته وحشی در ایران و جهان مجموعه مقالات اولین سمینار ملی بنه مرکز تحقیقات منابع طبیعی و امور دام استان ایلام ص25-10

فتاحی، محمد، 1374. اکولوژی پسته وحشی مجموعه مقالات اولین سمینار ملی بنه مرکز تحقیقات منابع طبیعی و امور دام استان ایلام ص 113 -92

13-  كرمشاهي، عبدالعلي ، نجفي فر،علي ،1384. بررسي مناسب ترين شيوه بهره برداري سقز از درختان بنه مجله پژوهش وسازندگي شماره 66

14- مهدوي ؛ محمد، 1386- 1382.كنترل سيلاب جزوه درسي كارشناس ارشد دانشگاههاي تهران ومازندران

14-Green.j.j. Baddeley.j.A.Cortina.j.Waston C.A 2005 Root development in the Mediterranean shurb pistacia lentiscus

As effected by nursery tearment journal of Arid Envornments ,


15-Tizino .C 2003 Descriftion of the pistachio tree . Departmant of agriculture , university Of Federico II, Napeli , Italy



1-دانشجوي دكتري آبخيزداري دانشگاه علوم كشاورزي و منابع طبيعي ساري و كارشناس اداره كل منابع طبعي استان كرمان

2-كارشناس ارشد زمين شناسي زيست محيطي اداره كل منابع طبيعي كرمان

3-كارشناس آبياري مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي كرمان

4-دانشجوي دانشگاه علمي كاربردي، رشته گياهان داروئي


 

منوي اصلي



مورد جستجو را تايپ نماييد

اوقات شرعي



آمار سايت

اعضا : 1966
محتوا : 851
لینک وب ها : 63
بازدیدکنندگان : 864836

اعضای آنلاین

ما 9 مهمان آنلاین داریم